“Rrugicat historike të Durrësit fshehin thesare arkeologjike të pazbuluara!”
Lagja historike e qytetit të Durrësit, një nga më të vjetrat në bregdetin shqiptar, mbart në themelet e saj jo vetëm histori familjare dhe arkitekturë shekullore, por edhe thesare arkeologjike të pazbuluara që presin të dalin në dritë.
Rrugët me Kalldrëm që Tregojnë Histori të Harruara
Në zemër të qytetit, lagjja pas Bashkisë së Durrësit përmban rrugica të vjetra me kalldrëm, që kanë shërbyer si sfond për filmat e parë artistikë shqiptarë në vitet ‘50, si “Furtuna” dhe “Rrugicat që kërkonin diell”. Banori i njohur i zonës, Zef Tedeschini, rrëfen se rrugët ku ai ecën çdo ditë janë të mbushura me kujtime dhe histori të pashkruara.
Banesat Historike dhe Trashëgimia e Shekujve 19-20
Shumë prej banesave historike në Durrës janë ndërtuar gjatë dy shekujve të fundit. Shtëpia e familjes Tedeschini, ndërtuar në vitin 1843, ruan tiparet arkitektonike të kohës falë restaurimit të kujdesshëm. Por ndërkohë që individët tregojnë përkushtim për ruajtjen e trashëgimisë, kontributi institucional lë për të dëshiruar.
Kishat, Konsullatat dhe Godinat me Vlera të Mëdha Kulturore
Në këtë lagje ndodhet Kisha Katolike “Shën Luçia” (1868), e restauruar së fundmi, si dhe ndërtesa e Arqipeshkvisë së dikurshme. Po ashtu, po rikonstruktohet godina e vjetër ku ndodhej Mitropolia Ortodokse, e cila dikur strehonte vetë Fan Nolin. Përballë kësaj ndodhet godina e vjetër e Bankës Kombëtare Shqiptare, që dëshmon për rolin ekonomik të zonës gjatë fillimshekullit të kaluar.
Një tjetër strukturë me vlerë të veçantë është konsullata austro-hungareze e vitit 1884, dëshmi e ndikimit diplomatik në qytetin-port në fund të Perandorisë Osmane.
Arkeologjia e Fshehur në Rrugicat e Qytetit
Sipas arkeologut Eduard Shehi, terreni midis bulevardit “Epidamn” dhe rrugës “Egnatia” përmban potencial të jashtëzakonshëm arkeologjik. Pa gërmime të thelluara, studiuesit kanë zbuluar të dhëna për ekzistencën e monumenteve të lashta, përfshirë kishën katolike të Amalfitanëve dhe xhaminë e Kaja Hanëmit, e rrënuar pas tërmetit të vitit 1926.
Ndikimi Urbanistik dhe Rreziku nga Ndërtimet Moderne
Në mesin e pallateve pa kritere të ndërtuara në vitet 1980 dhe shtëpive të dëmtuara nga tërmeti, identiteti arkitektonik dhe historik i lagjes është në rrezik. Banorët janë të shqetësuar për mungesën e mbështetjes për restaurim dhe rrezikun e humbjes së trashëgimisë unike.
Emra të Mëdhenj që Jetojnë në Emërtimet e Rrugëve
Rrugicat e vogla pranë kishës “Shën Luçia” mbajnë emrat e Pal Engjëllit, autor i “Formulës së Pagëzimit” dhe Don Nikoll Kaçorrit, një nga figurat kyçe në qeverinë e parë shqiptare. Projektet moderne urbane, si ai i “Veliera-s”, kanë zhvendosur simbolet historike pa reflektuar për vlerën e tyre të vërtetë.
Shpresa për të Ardhmen: Ruajtja e Trashëgimisë
Arkitekti Indrit Hamiti shpreh optimizëm se përmes ndërhyrjes së Fondacionit Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim, mund të realizohet një plan menaxhimi i integruar i zonës historike, që do të rikthejë identitetin dhe do të nxisë turizmin kulturor në Durrës.
